Europejskie finanse publiczne – szanse, problemy i kierunki zmian

Firma doradcza Deloitte na podstawie rozmów z przedstawicielami ministerstw finansów 19 europejskich krajów (w tym również Polski) stworzyła raport „The government finance renaissance”, w którym zawarto niezwykle interesujące wnioski dotyczące kondycji finansów publicznych oraz sposobów, w jakich rządy poszczególnych państw radziły sobie z niedawnym kryzysem.

FINANSE PUBLICZNE I ZWIĄZANE Z NIMI PROBLEMY

Autorzy raportu stwierdzili, że wprowadzono szereg pozytywnych reform w zakresie rządzenia finansami publicznymi, choć konieczne są kolejne zmiany. Zmiany rozpoczęły się wraz z narastaniem kryzysu – miał on zatem również pozytywne skutki. Mimo że resorty finansów mają o wiele mniej środków do własnej dyspozycji, paradoksalnie osiągają więcej. Nauczyli się bowiem rozsądnego nimi gospodarowania. Szefowie resortów pragną również nieco zmienić swoją rolę – zamiast być księgowymi, pragną pełnić funkcję stratega i samodzielnie kreować rzeczywistość, zamiast jedynie dostosowywać decyzje do zachodzących zmian. W trakcie kryzysu rządy skupiły się na poprawie działania administracji oraz na zgodności wszystkich podejmowanych decyzji i działań z przepisami. Niestety, nie uchroniły się również od błędów. Autorzy raportu zaznaczają, że rządy borykają się z następującymi problemami: 1. Nieodpowiednim wykorzystaniem posiadanych informacji, spowodowanym niekompatybilnością systemów informatycznych i niespójnością zbierania danych finansowych w poszczególnych departamentach. Skutkiem niewykorzystania wszystkich informacji jest zaś podejmowanie nieodpowiednich decyzji, ponieważ rząd nie zdaje sobie sprawy z ich rzeczywistego oddziaływania i nie potrafi ocenić ich długofalowych efektów. 2. Restrykcjami w zakresie zatrudnienia w sektorze publicznym. Najlepszych pracowników bardzo trudno jest utrzymać, ponieważ wynagrodzenia nie rosną, a obciążenie pracą jest bardzo duże – redukcja etatów doprowadziła nawet do jego zwiększenia. Warunki płacowe w administracji państwowej wręcz się zmniejszają, a przyznawanie premii stało się niemal niemożliwe. Problem ten nie dotyczy jednak Polski, gdzie płace w administracji są spore, a ilość miejsc pracy wręcz rośnie. 3. Pasywnym publikowaniem materiałów o swoich działaniach, co uniemożliwia obywatelom zrozumienie działań rządu oraz zasad wykorzystania finansów publicznych. Osoby pozostające na kierowniczych stanowiskach – mimo chęci poprawy komunikacji z obywatelami w sprawach związanych z finansami – zauważają, że problem wciąż istnieje, a sytuacja wymaga poprawy.

FINANSE PUBLICZNE – KONIECZNE ZMIANY

Autorzy raportu z rozmów z przedstawicielami resortów finansów wyciągnęli również wnioski dotyczące kierunków dalszego działania. Cztery najważniejsze reformy, jakie trzeba przeprowadzić to:

1. Poszerzyć transgraniczną wymianę doświadczeń. Wzajemna wymiana informacji i doświadczeń mogłaby wiele nauczyć pracowników resortów finansów i przyczynić się do polepszenia zarówno organizacji resortów, jak i podejmowanych przez nie działań.

2. Zmienić podejście do naboru pracowników w sektorze finansów publicznych oraz zachęcić ich do pozostania na swoich stanowiskach. Konieczne będzie elastyczne podejście i premiowanie dobrze wykonywanej pracy.

3. Wymyślić nowe metody przekazywania obywatelom informacji o kwestiach finansowych. Obywatele – a zatem i wyborcy – powinni otrzymywać nie tylko komunikaty, lecz również wyjaśnienia co do podejmowanych przez rząd decyzji.

4. Inwestować w przywództwo w środowisku finansów publicznych. Kwestia finansów powinna znaleźć się w centrum strategii rządowych.